Na de begroting komt de Europese Commissie een tweede keer langs voor de index

De Europese Commissie wees begin januari de Belgische begroting af. Op 25 januari buigt zij zich over de Belgische lonen en in het bijzonder over de automatische indexering. Nu de eurocrisis steeds groter wordt, worden de gevaren steeds duidelijker. Solidair ging op onderzoek uit.

Op 2 december jongstleden kwamen in Brussel 80.000 mensen op straat om te protesteren tegen de antisociale maatregelen van de regering-Di Rupo. Op 30 januari plannen de vakbonden een nieuwe protestdag met dit keer een nationale staking. (Foto Solidair, Dieter Boone)

De Europese Commissie heeft niet alleen het recht om de nationale staten begrotingsbeperkingen op te leggen, zij mag ook tussenkomen in het sociaal-economische beleid van de landen uit de eurozone.

Op 25 januari zal Europees Commissaris Olli Rehn in België zijn eerste rapport met tien macro-economische indicatoren voorstellen. Het gaat om een soort scorebord waarop de Europese lidstaten met elkaar vergeleken worden. Als een land een onvoldoende scoort, volgt er eerst een verwittiging en later mogelijk sancties (boetes tot 0,1% van het bbp, wat voor ons land neerkomt op 360 miljoen euro) als de richtlijnen van de Commissie niet opgevolgd worden.

Voor België heeft men duidelijk de index in het vizier. Al in juni 2011 gaf de Commissie zes aanbevelingen aan België. De vierde aanbeveling luidde: “(…) het systeem voor het voeren van loononderhandelingen en het loonindexeringssysteem hervormen, teneinde ervoor te zorgen dat de loonstijging beter aansluit bij de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit en het concurrentievermogen.”

De N-VA en de liberalen merkten al op dat hierover niets is opgenomen in het regeerakkoord. De Nationale Bank zal in de loop van de komende weken een studie publiceren over de indexhervorming. Er zijn verschillende werkwijzen mogelijk:
• een indexsprong (de voorziene verhoging wordt een of tweemaal niet toegepast)
• een groene index (gas en elektriciteit worden uit de indexkorf gehaald)
• een index met twee snelheden (met een beperking voor de “hoge” lonen).

In het vooruitzicht van een bijkomend begrotingstekort van 2 miljard, gaan er al stemmen op voor een indexsprong voor de ambtenaren en de sociale uitkeringsgerechtigden¹.

Europees semester

Wat gaat er op 25 januari juist gebeuren? De Europese Commissie kreeg al nieuwe volmachten om in het kader van de Europese “six-pack” tussenbeide te komen in het economisch beleid van de nationale staten. Via een toezichtmechanisme worden de “verstoringen in macro-economisch evenwicht” en de “afwijkingen op het vlak van de competitiviteit” tussen de landen van de eurozone op de voet gevolgd. Op 25 januari wordt een verslag van dit “waarschuwingsmechanisme” voorgelegd bij het begin van wat men ‘het Europees semester’ noemt (de periode van januari tot juni waarbinnen de Europese Unie de sociaal-economische richtlijnen in het kader van het “Europees economisch bestuur” uitstippelt en controleert).

Het toezicht wordt gehouden op basis van een scorebord met verschillende indicatoren. Het dient als alarmsysteem mochten er zich in sommige landen “buitensporige” verstoringen van het evenwicht voordoen. Het komt erop aan de “competitiviteit te stimuleren”. Vrij vertaald gaat het om een nieuw Europees tijdperk dat zich aandient, waar omwille van de concurrentiestrijd de lonen en de sociale verworvenheden steeds verder aangetast worden.

Loonnorm XXL op Europese schaal

De loonnorm is een van de tien indicatoren die op Europees vlak onder controle staan. De vakbonden zijn erg verontrust door deze indicator, die de loonkost bestudeert per productie-eenheid gedurende de laatste drie jaar. Loon- en productiestijgingen of –dalingen doen deze indicator evolueren. Wanneer de lonen stijgen, stijgt de loonkost per productie-eenheid, wanneer de productie verhoogt, daalt die.

De regel stelt dat wanneer men een te grote stijging vaststelt – dus wanneer een bepaalde drempel overschreden wordt – de Europese Commissie tussenbeide mag komen.

Op het scorebord van de lonen is die drempel voor de landen van de eurozone vastgelegd op +9% over de laatste drie jaar. Met andere woorden: de Europese Commissie legt een willekeurige norm op waarmee ze de landen kan straffen die in haar ogen niet voldoende competitief zijn. Het gaat dus eigenlijk om een soort loonnorm XXL.

De Commissie wil dat alle landen zich aanpassen aan het Duits model: sinds 2005 zijn de Duitse lonen met 7% gedaald. Een dergelijke indicator zal bijgevolg de onderlinge concurrentiestrijd verhogen. Er zullen winnaars en verliezers zijn.

Zal de Europese Commissie op 25 januari op basis van deze indicator, maar ook op basis van andere elementen op het algemeen scorebord (zoals de overheidsschulden) een indexhervorming eisen, zoals zij al in juni had “aanbevolen”? Zal zij met boetes dreigen als er niet op deze eis wordt ingegaan? Dat valt te vrezen.

We moeten vooral niet buigen voor deze nieuwe chantage van de Commissie. Want als we de logica van de Commissie toepassen, zal onze koopkracht jaar na jaar verminderen.

Onze inkomens zijn al zwaar aangetast door de besparingsmaatregelen. Als daar nog een loonstop bovenop komt, zakken we helemaal weg in de crisis. Wie zal de producten die wij maken nog kopen? Steeds minder mensen, want onze export is vooral voor landen uit de eurozone bestemd. De crisis slaat trouwens over de hele wereld toe. We moeten integendeel onze index beschermen. Zo beschermen we niet alleen onze lonen tegen de prijsstijgingen, maar ook de pensioenen.

1. Johan Van Overtveldt, Knack, 13 januari 2011