Op straat leven: voor meer dan 1,6 miljoen Belgen niet eens zó veraf
Het risico op armoede neemt hand over hand toe. Door het rampzalige beleid voor de opvang van asielzoekers dwingt de armoede duizenden mensen om op straat te slapen.
Axel Bernard
Foto Solidair, Salim Hellalet
Dat is nu het vierde jaar op rij dat ze ons dit lappen. De temperatuur daalt plotseling onder nul. De regering beseft dat duizenden mensen op straat leven en dat – als ze niet dringend maatregelen neemt – deze mensen riskeren daar ook te sterven. Elk jaar opnieuw kan men op het nippertje een ramp voorkomen. Maar dat is dankzij een enorme burgermobilisatie en de inzet van ngo’s en andere organisaties. Die lanceren trouwens een nieuwe alarmkreet: “Zo kan het niet verder.” Er is nod aan een gecoördineerd plan, dat anticipeert op de vrieskou en dat zorgt voor een dak boven het hoofd van iedereen die er geen meer heeft. Maar tegelijk, zo voegen ze eraan toe, is het onaanvaardbaar dat mensen dakloos zijn. “Zowel ‘s winters als ‘s zomers.” We moeten de neerwaartse spiraal van sociale uitsluiting dan ook dringend een halt toeroepen.
Onvoldoende bescherming tegen armoede
Er zouden in België tussen de 17.000 en 50.000 daklozen en mensen zonder vaste verblijfsplaats zijn. Hoe kunnen we dat grote aantal verklaren? Er zijn twee categorieën mensen die op straat slapen: de slachtoffers van armoede en de asielzoekers die dakloos zijn geworden. Concreet zijn de eersten mensen die hun huur niet meer kunnen betalen, wegens een te klein inkomen. Uit een onderzoek van 2010 van de Dienst voor Armoedebestrijding blijkt inderdaad dat meer dan 70% van de daklozen onder de armoedegrens leeft. Het zijn overwegend mensen met een inkomen van minder dan 450 euro per maand. Grootste schuldige van deze toestand is het zogenaamde “leefloon”, het laatste vangnet voor de sociale uitsluiting, waarvan de bedragen heel wat lager liggen dan de armoedegrens. Voor een alleenstaande ligt het bedrag 20% onder de armoedegrens, voor een koppel met twee kinderen zelfs 40%. In zo’n situatie duwt een stijging van de huurprijzen en de energieprijzen letterlijk duizenden mensen de straat op. De nood is zo groot dat men er vandaag van uitgaat dat een op de zeven Belgen – zo’n 1,6 miljoen mensen – een verhoogd risico op armoede loopt.
De slachtoffers van de opvang
Ook duizenden asielzoekers komen op straat terecht. Vooral in Brussel. Zij zijn het slachtoffer van de “opvangcrisis”. We herinneren eraan dat de regering in 2007 elke vorm van financiële bijstand voor kandidaat-vluchtelingen heeft afgeschaft. De enige nog aanvaardbare hulp was de huisvesting in een asielcentrum. Het doel was zonneklaar: tegen elke prijs mensen ontmoedigen om in België asiel aan te vragen. Onmiddellijk werd duidelijk dat er niet genoeg plaatsen waren om nieuwe asielzoekers op te vangen. Te meer daar op datzelfde moment in heel Europa het aantal asielaanvragen de hoogte inging. Duizenden vluchtelingen stonden dus gewoon op straat door plaatsgebrek. “Pure overmacht”, klonk de verdediging van Fedasil, het federaal agentschap voor de opvang van asielzoekers. “Onjuist”, repliceerde advocaat Céline Verbrouck van de Ligue des Droits de l’Homme tijdens een tv-debat. “Je kunt moeilijk van overmacht spreken als dezelfde situatie zich jaar na jaar opnieuw voordoet.” En ze zei hierbij hardop wat iedereen al lang denkt, namelijk dat België bewust een humanitaire crisis organiseert. Om de boodschap te verspreiden dat “buitenlanders niet welkom zijn in België”. Het misdrijf van staatssecretaris voor Asiel en Migratie Maggie De Block komt er uiteindelijk op neer dat zij dit beleid, op de rails gezet door de vorige regeringen, gewoon voortzet en erin geloofde dat zij aan de winter zou ontsnappen.
De armoede werkelijk bestrijden
Zowel de daklozen als de asielzoekers die op straat terechtkwamen zijn de getuigen van de ontoereikendheid van ons sociaal beschermingsysteem. “Voor zo’n situatie zijn dringende maatregelen nodig, maar ook structurele”, stelt Raoul Hedebouw, woordvoerder van de PVDA. En hij noemt meteen een aantal maatregelen die het aantal daklozen kan terugschroeven: verhoging van alle sociale uitkeringen tot op het niveau van de armoedegrens, wettelijk vastleggen van maximumhuurprijzen, verlaging van de btw op de energiefactuur en maximumprijzen voor energie… Al jaren eisen de organisaties die actief zijn op het terrein, en de vakbonden deze maatregelen. “Wij leven in een land dat voldoende rijkdom produceert om de armoede uit te roeien”, zegt Hedebouw. “Terwijl daklozen en asielzoekers buiten bevriezen in de vrieskou, blijven een handvol miljonairs er toch maar lekker warmpjes bij zitten met hun fortuinen die bovendien nog steeds op geen enkele manier belast worden.” Hoe lang nog?
